Γράφει ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΕΝΤΑΡΗΣ
Με αφορμή την πρωτοβουλία της ΝΔ για Συνταγματική Αναθεώρηση, πολλοί έχουν αρχίσει να γίνονται συνταγματολόγοι – εμού μη εξαιρουμένου. Πριν εκφράσω κάποιες απόψεις για τις αλλαγές που πρέπει, κατά τη γνώμη μου, να γίνουν, θα εκφράσω μερικές γενικότερες σκέψεις και κάποια ιστορικά γεγονότα.
Θα ξεκινήσω από το πρώτο Σύνταγμα της Ελλάδας, γνωστό ως «Προσωρινό Πολίτευμα της Ελλάδος», που ψηφίστηκε την 1η Ιανουαρίου 1822 από την Α’ Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης. Ήταν ένα φιλελεύθερο κείμενο που καθιέρωσε τη διάκριση των εξουσιών, τη λαϊκή κυριαρχία και τη θρησκευτική ελευθερία, έχοντας ως σκοπό την οργάνωση του νέου ανεξάρτητου κράτους. Σημαντικό ρόλο στην διαμόρφωση του Πρώτου Ελληνικού Συντάγματος έπαιξε ο Ιταλός φιλέλληνας Βιντσέντζο Γκαλλίνα, μέλος της επαναστατικής οργάνωσης των Καρμπονάρων, που έμελλε θα θέσει τις βάσεις για την Ιταλική ανεξαρτησία. Ακόμη σημαντικοί συντάκτες ήταν οι Αναστάσιος Πολυζωΐδης και Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος.
Γενικά το Σύνταγμα είχε τα εξής βασικά χαρακτηριστικά: Δημοκρατικές αρχές με αντιπροσωπευτικό σύστημα, και διάκριση νομοθετικής και εκτελεστικής εξουσίας. Η δομή διοίκησης προέβλεπε δύο σώματα, το βουλευτικό που ψήφιζε τους νόμους, και το εκτελεστικό που τους εφάρμοζε. Ήταν δύο εξουσίες που πήγαζαν από τον λαό και πλήρως ανεξάρτητες μεταξύ τους. Αναγνώριζε θεμελιώδη δικαιώματα για τους Έλληνες, όπως ισονομία και ασφάλεια.
Να σημειωθεί ότι οριζόταν ως επικρατούσα θρησκεία η ορθοδοξία, αλλά επιτρεπόταν η ελευθερία της λατρείας άλλων δογμάτων. Εδώ το εντυπωσιακό είναι ότι όσον αφορά την θρησκεία η διατύπωση του άρθρου αυτού παραμένει σχεδόν απαράλαχτη από το 1822. Το ίδιο όμως ισχύει και για τα άλλα θεμελιώδη άρθρα του.
Θεωρείται ότι το Σύνταγμα αυτό ήταν ιδιαίτερα προοδευτικό για την εποχή του και έθεσε τις βάσεις του Ελληνικού κράτους παρά τον προσωρινό του χαρακτήρα. Από αυτό το Σύνταγμα μπολιάστηκε στους Έλληνες η ιδέα του συντάγματος που την συναντάμε με το κίνημα του Καλλέργη της 3η Σεπτεμβρίου 1844 που απαίτησε και έγινε συνταγματική πράξη η συνταγματική μοναρχία καταργώντας την «ελέω Θεού μοναρχία» του Όθωνα.
Θέλω να σημειώσω ότι το πρώτο Σύνταγμα ήταν τόσο φιλελεύθερο και δημοκρατικό που δεν άρεσε καθόλου στις Αυλές της Ευρώπης, οι οποίες έβαλαν ως στόχο την αποτυχία ή αλλαγή του γιατί διαφορετικά θα ήταν θρυαλλίδα στα θεμέλια της τότε «ελέω Θεού βασιλείας».
Από τότε έχουν υπάρξει διάφορες αναθεωρήσεις και βελτιώσεις που έφτασαν στην μεταχουντική ψήφιση του Συντάγματος του 1975. Από τότε έχει υποστεί σημαντικές αναθεωρήσεις, όπως του 1986 με μείωση αρμοδιοτήτων Προέδρου, το οποίο κατά κάποιο τρόπο μετέτρεψε το πολίτευμα σε πρωθυπουργοκεντρική δημοκρατία, το 2001 με κύριο στοιχείο την προστασία των προσωπικών δεδομένων και την απαγόρευση άσκησης επαγγέλματος των βουλευτών. Αν θα δούμε σε βάθος την αναθεώρηση του 2019 θα διαπιστώσουμε ότι εμφορείται από σοσιαλιστικού χαρακτήρα διατάξεις που κανονικά θα μπορούσαν να είναι νόμοι και όχι άρθρα του Συντάγματος. Για παράδειγμα, η απαγόρευση άσκηση επαγγέλματος των βουλευτών που όμως κατά κάποιο τρόπο έχει καταστρατηγηθεί από διάφορους νόμους.
Μετά από αυτό το σχετικά μακροσκελές ιστορικό, έρχομαι στο δια ταύτα με την εν όψει αναθεώρηση. Υπάρχουν πολλά άρθρα που πρέπει να αναθεωρηθούν και θα εκφράσω εδώ όχι μόνο την δική μου γνώμη, αλλά και πολλών άλλων συμπολιτών που διαβάζω είτε στα ΜΜΕ είτε ακούω στα ραδιόφωνα.
Ένα πρώτο άρθρο που θα πρέπει να αναθεωρηθεί είναι ο αριθμός των βουλευτών. Κατά τη γνώμη μου, οι βουλευτές αν από 300 γίνουν 200 είναι υπεραρκετοί. Ο λόγος είναι ότι σήμερα με την χρήση των ΜΜΕ, των προσωπικών μηνυμάτων και της ευκολίας μετακίνησης ο βουλευτής μπορεί να έχει άμεση σχέση με τους πολίτες της εκλογικής του περιφέρειας. Παλιά ήταν δύσκολη η μετακίνηση και επικοινωνία και ως εκ τούτου ήταν αναγκαίος ο μεγαλύτερος αριθμός βουλευτών. Ακούγονται διάφορες προτάσεις για πλειοψηφικό σύστημα σε μικρές μονοεδρικές περιφέρειες κατά τα πρότυπα των εκλογικών συστημάτων των Αγγλοσαξονικών χωρών. Επειδή η Ελλάδα ως κοινωνική δομή είναι εντελώς διαφορετική από αυτές τις χώρες και σε πολλές περιπτώσεις με συμπαγείς πολιτικές ιδέες σε διάφορες ομάδες πολιτών, θα είναι η αιτία για μεγάλη συναλλαγή και απώλεια ψήφων εκτός του πλειοψηφούντος τοπικά κόμματος. Φανταστείτε μια μικρή περιφέρεια που επικρατεί π.χ. η ΝΔ. Οι ψήφοι των άλλων κομμάτων δεν θα έχουν καμιά αξία. Αυτό θα έχει ως συνέπεια την αλλοίωση του εκλογικού αποτελέσματος γιατί θα επικρατούν πολιτισμικά, οικονομικά ή άλλα κριτήρια. Συνεπώς μια τέτοια αναθεώρηση θα ήταν λανθασμένη.
Ένα άλλο θέμα που πρέπει να γίνει είναι να αυξηθεί το ποσοστό εισόδου στην Βουλή από το 3% στο 5% τουλάχιστον και ταυτόχρονα να μειωθεί το ύψος της χρηματοδότησης των κομμάτων από τον προϋπολογισμό της Βουλής. Σήμερα προβλέπεται ότι το 1,24% του τακτικού προϋπολογισμού πάει στην χρηματοδότηση των κομμάτων. Από αυτό το ποσό το 10% κατανέμεται σε κόμματα εκτός Βουλής αρκεί να έχουν καταρτίσει συνδυασμούς στο 70% των εκλογικών περιφερειών και να πάρουν στις εκλογές τουλάχιστον το 1,5% των έγκυρων ψηφοδελτίων. Αυτό το 1,5% μεταφράζεται σε 88.500 σταυρούς πανελλαδικά, σύμφωνα με τις εκλογές του 2023. Δηλαδή ένας τυχάρπαστος, όπως έχουν δείξει και τα πράγματα, μπορεί με 88.500 σταυρούς να κάνει τον κομματάρχη με τα λεφτά του κράτους. Από υπολογισμούς επί του κρατικού προϋπολογισμού του 2026, θα μοιραστούν σε αυτά τα κόμματα, εκτός Βουλής, σχεδόν 10.000.000 ευρώ. Αυτό πρέπει να σταματήσει και ως αποτέλεσμα θα έχει τη μείωση των κομμάτων στη Βουλή ώστε να αποφεύγεται στο σημερινό μπάχαλο του πολυκερματισμού του εκλογικού σώματος που ως τελικό αποτέλεσμα έχει την μονοκρατορία ενός κόμματος.
Ένα άλλο άρθρο που χρήζει αναθεώρησης είναι το άρθρο 16 για την παροχή δωρεάν παιδείας από το κράτος. Για τους δικαιωματιστές θέλω να πω ότι η παροχή δωρεάν κρατικής παιδείας στους πολίτες προβλέπεται από την Χάρτα των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Στην Ελλάδα με το Σύνταγμα του 1975 προβλέπεται η δωρεάν παιδεία, αλλά δεν απαγορεύεται ρητά η ιδιωτική παιδεία στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Ρητά απαγορεύεται η ιδιωτική ανώτατη εκπαίδευση. Αυτό το άρθρο είναι ιδεολογικό κατάλοιπο της μεταχουντικής εποχής που κυριαρχούσε ο κρατισμός. Κανονικά θα έπρεπε να συμβαίνει το αντίθετο. Να απαγορεύεται η ιδιωτική παιδεία στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση ώστε να γίνεται η διαμόρφωση όλων των πολιτών από την κρατική πολιτική παιδαγωγικής και διαμόρφωσης του δημοκρατικού πολίτη και όχι στην Ανώτατη που υπάρχουν πλέον διαμορφωμένοι χαρακτήρες και πάνε να σπουδάσουν όχι να διαμορφώσουν χαρακτήρα, αλλά για να αποχτήσουν επαγγελματικές ή επιστημονικές γνώσεις.
Κατά συνέπεια το άρθρο 16 θα πρέπει να αλλάξει με το εξής απλό: Η δωρεάν παιδεία σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης είναι υποχρέωση του κράτους και η ιδιωτική παιδεία, εφ’ όσον παρέχεται, θα ακολουθεί τουλάχιστον τα προγράμματα των αντίστοιχων κρατικών βαθμίδων εκπαίδευσης. Άκουσα προχθές από τον πρόεδρο του συλλόγου Ελλήνων πτυχιούχων Ιταλικών Πανεπιστημίων ότι στην Ιταλία έχουν πάρει πτυχία πάνω από 300.000 Έλληνες που δραστηριοποιούνται είτε εδώ είτε στο εξωτερικό. Έχτε φανταστεί μόνο στην Ιταλία πόσα λεφτά έχουν φύγει από μια στείρα ιδεολογική θέση; Άρα δωρεάν κρατική παιδεία και παράλληλα ιδιωτική με κρατικό έλεγχο. Είναι δημοκρατικό δικαίωμα κάθε νέου.
Τώρα υπάρχουν και άλλα άρθρα προς αναθεώρηση, όπως το γνωστό μας άρθρο 86 περί ευθύνης υπουργών. Όλοι λένε να καταργηθεί και οι υπουργοί να παραπέμπονται στα κανονικά δικαστήρια σε περίπτωση αδικήματος – καταγγελίας. Το ερώτημα είναι ποιος θα έχει δικαίωμα στην καταγγελία; Ένας πολίτης, μια ΜΚΟ, ένα σωματείο ή οποιαδήποτε άλλη οντότητα; Θα πρέπει να αλλάξει το άρθρο με πολύ προσοχή και πρόνοια ώστε να αποφεύγονται καταγγελίες που θα απονευρώνουν το έργο της Εκτελεστικής Εξουσίας.
Ένα ακόμα θέμα που συζητιέται και είναι πολύ σωστό είναι το ασυμβίβαστο του υπουργού βουλευτή. Στην προκειμένη περίπτωση καταστρατηγείται η θεμελιώδης διάταξη του Συντάγματος περί διάκρισης των εξουσιών γιατί μπλέκει η εκτελεστική εξουσία με την νομοθετική στο ίδιο πρόσωπο. Θα μπορούσε κάποιος να φέρει αντιρρήσεις ότι χρησιμοποιούνται στην κυβέρνηση μη εκλεγμένα πρόσωπα. Ο αντίλογος είναι ότι θα μπορούσε να προβλέπεται ότι το Υπουργικό Συμβούλιο θα τίθεται υπό την έγκριση της Βουλής ώστε να αποκτά ενός είδους πολιτική νομιμοποίηση.
Τελειώνοντας θέλω να συμπληρώσω ότι θα πρέπει να προβλεφθεί μια μεγάλη αναθεώρηση δομής της κρατικής εξουσίας με τελικό σκοπό τον απογαλακτισμό της από το πολιτικό σύστημα. Το ζήτημα της αναθεώρησης είναι πολύ σοβαρό και χρειάζεται από όλα τα κόμματα συναίνεση πέρα από κομματικά τους οφέλη γιατί πρόκειται για το μέλλον της χώρας.
